බාල ගල්අඟුරු සිද්ධියෙන් කරළියට ආ හැමෝම කතාකරන මොනවාද මේ ගල්අඟුරු...

ලෝක ප්‍රජාව "හරිත විප්ලවයක්" සඳහා උත්සාහ කරමින් සිටින පසුබිමක, කාර්මික විප්ලවයට පණ පෙවූ ඈත අතීතයේ නිර්මාණය වූ අවසාදිත පාෂාණයක් වන ගල්අඟුරු, තවමත් ලෝකයේ ප්‍රධාන කතාබහට ලක්වන මාතෘකාවක් වී ඇත.

වැඩිම කාබන් ප්‍රමාණයක් නිකුත් කරන ෆොසිල ඉන්ධනය ලෙස ප්‍රසිද්ධ වුවද, ලෝකයේ විදුලි අවශ්‍යතාවයෙන් 35% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් තවමත් සපුරාලන්නේ ගල්අඟුරු මගිනි.

ගල්අඟුරු යනු...

වසර මිලියන ගණනාවකට පෙර වගුරු බිම්වල පැළෑටි තැන්පත් වීමෙන් සෑදී ඇති ගල්අඟුරු, සැබවින්ම "භූගත වූ සූර්යාලෝකය" ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

ශාක කොටසක් ඉන්ධනයක් බවට පත්වන මෙම වසර මිලියන ගණනක ක්‍රියාවලිය 'ගල්අඟුරු වීම' (Coalification) ලෙස හැඳින්වේ. 

එය මුලින්ම පීට් (Peat) ලෙස ආරම්භ වේ. කාලයත් සමඟ අධික පීඩනය සහ තාපය හේතුවෙන් එය ලිග්නයිට් (Lignite) බවටත්, පසුව බහුලව භාවිත වන බිටුමිනස් (Bituminous) බවටත්, අවසානයේ කාබන් බහුලම වර්ගය වන ඇන්ත්‍රසයිට් (Anthracite) බවටත් පරිවර්තනය වේ.

ප්‍රධාන අදියර හතර...

1) පීට් (Peat) - යනු වගුරු බිම්  වැනි ජලයෙන් පිරුණු සහ වාතය නොමැති පරිසරයන් තුළ වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ අර්ධ වශයෙන් දිරාපත් වූ ශාක කොටස් සහ කාබනික ද්‍රව්‍ය එක්රැස් වීමෙන් නිර්මාණය වූවකි. මෙය ගෝලීය වශයෙන් කාබන් තැන්පත් කර තබාගන්නා අතිවිශාල සහ වැදගත් මූලාශ්‍රයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. එය උද්‍යාන විද්‍යාවේදී පැළ සිටුවන පස් ලෙසත්, තාපය ලබාගැනීමට ඉන්ධනයක් ලෙසත්, විස්කි පානය සඳහා දුම් රසයක් (Smoky flavor) එක් කිරීමටත් බහුලව භාවිත කරනු ලැබේ."

පීට් පසෙහි තෙතමනය රඳවා ගැනීමට ඇති හැකියාව නිසා ගෙවතු වගාවට ඉතා සුදුසු වේ.

මෙය ගල්අඟුරු බවට පත්වීමේ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රථම අදියර ලෙස සැලකේ.

2) ලිග්නයිට් (Lignite) - "බොහෝ විට 'දුඹුරු ගල්අඟුරු' ලෙස හැඳින්වෙන ලිග්නයිට්, ගල්අඟුරු වර්ග අතරින් අවම මට්ටමේ පවති වර්ගයයි. මෙහි ලක්ෂණ ලෙස මෘදු බව, දුඹුරු-කළු පැහැති පෙනුම, අධික තෙතමනය (45% දක්වා) සහ අඩු ශක්ති ධාරිතාව දැක්විය හැකිය. මෙය විදුලිය උත්පාදනය සඳහා මූලික වශයෙන් භාවිතා කරන තරුණ, අවසාදිත ෆොසිල ඉන්ධනයක් වන අතර යුරෝපයේ සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ උතුරු ඩැකෝටා ප්‍රාන්තයේ මෙය බහුලව භාවිත වේ. අධික තෙතමනයක් පැවතියද, මෙය බහුලව සොයාගත හැකි, පහසුවෙන් ලබාගත හැකි සහ අඩු පිරිවැයක් සහිත බලශක්ති ප්‍රභවයකි; කෙසේ වෙතත්, මෙය පරිසරය දූෂණය කරන ඉන්ධනයක් ලෙස සැලකේ."

මෙහි කාබන් ප්‍රමාණය 25% - 35% අතර අගයක් ගනී.

අනෙකුත් ගල්අඟුරු වර්ග වලට සාපේක්ෂව මෙහි ජල වාෂ්ප සහ වායු විමෝචනය වැඩි බැවින් මෙය දහනය කිරීමේදී පරිසරයට සිදුවන බලපෑම වැඩිය.

3) බිටුමිනස් (Bituminous) - බිටුමන් යනු තද පැහැති, ඇලෙන සුළු, ඉතා උකු පෙට්‍රෝලියම් විශේෂයකි. මාර්ග ඉදිකිරීමේදී ඇස්ෆල්ට් (Asphalt) සඳහා බන්ධකයක් (Binder) ලෙස බහුලව භාවිත වන මෙම ද්‍රව්‍ය ජලයට ඔරොත්තු දෙන, කල් පවතින සහ Thermoplastic ගුණයෙන් යුක්ත වේ. 

ගල්අඟුරු ගැන කතා කිරීමේදී 'බිටුමිනස්' යනු ලෝකයේ විදුලිය නිපදවීමට බහුලවම භාවිත කරන, ලිග්නයිට් වලට වඩා වැඩි ශක්තියක් ඇති ගල්අඟුරු වර්ගයයි.

ලංකාවේ මාර්ග කාපට් කිරීමේදී ප්‍රධාන වශයෙන්ම යොදාගනු ලබන්නේ මෙම ද්‍රව්‍යයයි.

4) ඇන්ත්‍රසයිට් (Anthracite)  - යනු ගල්අඟුරු වර්ග අතරින් ඉහළම ශ්‍රේණියේ පවතින වර්ගයයි. මෙය 'තද ගල්අඟුරු' (Hard coal) හෝ 'කළු ගල්අඟුරු' (Black coal) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, මෙහි ඉහළ කාබන් ප්‍රතිශතයක් (86-97%), ලෝහමය දීප්තියක් සහ ඉතා ඉහළ ශක්ති ධාරිතාවක් පවතී. මෙය කෙටි, දුම් රහිත නිල් පැහැති දැල්ලක් සහිතව පිරිසිදුව දහනය වන බැවින් තාපය ලබාගැනීමට වඩාත් සුදුසු වන අතර, ජල පෙරහන් (Water filtration) සහ ලෝහ විද්‍යාත්මක (Metallurgy) කටයුතු සඳහා ද භාවිත කෙරේ. මෙය ඉතා සීමිත සම්පතක් වන අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් හමුවන්නේ අධික පීඩනයක් සහිත ගැඹුරු භූ ස්ථයන් වලය.

අනෙකුත් ගල්අඟුරු වර්ග වලට සාපේක්ෂව මෙය දහනය වීමේදී ඉතා අඩු පරිසර දූෂණයක් සිදු කරයි.

මෙහි පවතින දුර්ලභ බව සහ ඉහළ ගුණාත්මකභාවය නිසා අනෙකුත් ගල්අඟුරු වර්ග වලට වඩා මිල අධිකය.

Anthracite එහි ඉහළ ශක්ති ධාරිතාව හේතුවෙන් වැඩි වටිනාකමක් උසුලන අතර , වඩාත් බහුල Bituminous ගල්අඟුරු කර්මාන්තයේ මූලික පදනම ලෙස පවතී.

පුනර්ජනනීය බලශක්තියේ නැගිටීමත් සමඟ වුවද, ගල්අඟුරු තවමත් ගෝලීය යටිතල පහසුකම්වල මූලික පදනමක් ලෙස පවතී.

ලක්ෂණය	Peat	Lignite	Bituminous	Anthracite
කාබන් ප්‍රමාණය	40% - 55%	25% - 35%	45% - 86%	86% - 97%
තෙතමනය	ඉතා ඉහළයි	ඉහළයි (45% දක්වා)	අඩුයි	ඉතාම අඩුයි
ශක්ති ධාරිතාව	ඉතා අඩුයි	අඩුයි	ඉහළයි	ඉතාම ඉහළයි
පෙනුම	දුඹුරු, ශාක කොටස් පෙනේ	ලා දුඹුරු, මෘදුයි	කළු පැහැති, තදයි	දිලිසෙන කළු, ඉතා තදයි
ප්‍රධාන භාවිතය	පොහොර, ඉන්ධන	විදුලි උත්පාදනය	විදුලිය, වානේ කර්මාන්තය	නිවාස උණුසුම් කිරීම, ජල පෙරහන්

ගල්අඟුරුවල ප්‍රධාන කාර්යය...

එහි ප්‍රධාන කාර්යය වන්නේ විදුලිය උත්පාදනයයි. එහිදී ගල්අඟුරු දහනය කර වාෂ්ප නිපදවන අතර එමගින් යෝධ ටර්බයින කරකවනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, එහි බලපෑම විදුලිබල පද්ධතියෙන් ඔබ්බට විහිදේ.

විදුලිය නිපදවීමට අමතරව, ගල්අඟුරු නාගරික සංවර්ධනයට බහුලව භාවිත කරයි.

කාර්මික අංශයේදී, වානේ නිෂ්පාදනය සඳහා ගල්අඟුරු අත්‍යවශ්‍ය වේ.

එසේම,  සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය සඳහා අවශ්‍ය අධික තාපය ලබා ගැනීමට ද ගල්අඟුරු භාවිත කෙරේ.

එහි අතුරු නිෂ්පාදන ප්ලාස්ටික්, ඖෂධ සහ ජල පෙරහන් නිෂ්පාදනය සඳහා පවා යොදා ගනී.

හානිය...

ගල්අඟුරු විශ්වාසදායක සහ බහුල සම්පතක් වුවද, එය වැඩිම කාබන් ප්‍රමාණයක් නිකුත් කරන ෆොසිල ඉන්ධනය ද වේ.

කෙසේ වෙතත්, ගල්අඟුරු දහනය කිරීමෙන් විශාල වශයෙන් CO2 සහ සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් වායූන් නිකුත් වන අතර, එය දේශගුණික විපර්යාසයන්ට ප්‍රධාන හේතුවක් වී ඇත.

ලෝකය සුළං සහ සූර්ය බලශක්තිය වෙත යොමු වෙමින් පවතින කාලවකවානුව තුළ මෙම "කළු දියමන්තියේ" අනාගතය, විශ්වාසදායක බලශක්ති ප්‍රභවයක් ද යන්න සහ එය පිරිසිදු පරිසර දුෂණයෙන් තොර ග්‍රහලෝකයකට අවශ්‍ය වන්නේ ද යන්න සිතිය යුතු කරුණකි.

නොරොච්චෝල බලාගාරය සහ ගල්අඟුරු ක්‍රියාවලිය

නොරොච්චෝලයේ පිහිටි ලක්විජය බලාගාරය දිවයිනේ ප්‍රධාන බලශක්ති උත්පාදකයා වේ.

සංකීර්ණ පියවර කිහිපයකින් සමන්විත ක්‍රියාවලියක් මගින්, මෙම බලාගාරය ගල්අඟුරු සතු රසායනික ශක්තිය විදුලිය බවට පරිවර්තනය කරයි.

මෙම ක්‍රියාවලිය ආරම්භ වන්නේ, ගල්අඟුරු කුඩු කිරීම (Pulverization) මගිනි. 

එහිදී ගල්අඟුරු සියුම් කුඩක් බවට පත් කරන අතර, එමගින් එය වායුවක් මෙන් වේගයෙන් දහනය කළ හැකිය. 

මෙහිදී ජනනය වන අධික තාපය මගින් පිරිපහදු කළ ජලය අධි පීඩන වාෂ්ප බවට පත් කෙරේ.

මෙම වාෂ්ප මගින් මිනිත්තුවකට වට 3,600 ක වේගයකින් යෝධ ටර්බයින කරකවන අතර, එමගින් ජනක යන්ත්‍ර (Generators) ක්‍රියාත්මක වී විදුලි ධාරාවක් නිපදවයි.